Artyzm „Medalionów” Zofii Nałkowskiej - klp.pl
Streszczenia i opracowania lektur szkolnych klp klp.pl Lektury Analizy i interpretacje Motywy literackie Epoki
„Medaliony” Zofii Nałkowskiej, złożone z ośmiu krótkich opowiadań, można zaliczyć do małej formy prozatorskiej. Autorka w mistrzowski sposób połączyła wypracowaną latami technikę pisarską, sposób artystycznego obrazowania, umiejętność skrótu oraz doskonale zorganizowaną fabułę, by na kilkudziesięciu stronicach dzieła skondensować wiedzę o epoce, ludziach i życiu w czasach drugiej wojny światowej. „Medaliony” są artystyczną pamiątką po tych, którzy zginęli w masowych zbrodniach hitlerowskich, tych, którzy zdołali przetrwać i świadectwem ówczesnego barbarzyństwa, pozostawionym kolejnym pokoleniom.

Artyzm „Medalionów” należy rozpatrywać na kilku płaszczyznach. Głównym elementem narracji są celowe przemilczenia. Nałkowska nie poddaje przeżyć swoich bohaterów analizie psychologicznej, zmuszając czytelnika do samodzielnego wyciągania wniosków, do głębokich przemyśleń i zatrzymania się nad tragedią, która dotknęła miliony ludzi. Atmosfera tamtych czasów oddawana jest na różne sposoby. Czasami poprzez opis krajobrazu bądź miejsca, rzeczowy, konkretny, na wskroś realistyczny, który poprzez odpowiedni dobór wyrażeń staje się scenerią pełną przejmującego smutku. Czasami owo celowe przemilczenie wyłania się z opowieści bohaterów, którzy mówią o swoich przeżyciach prostym językiem. Celowym przemilczeniem staje się także brak odautorskich komentarzy, choć tak naprawdę Nałkowska poprzez odpowiedni dobór środków artystycznych i odpowiednie wyselekcjonowanie faktów wyraża swój protest i oskarża faszyzm, który przyczynił się do masowej śmierci setek tysięcy ludzkich istnień i cierpienia tych, którzy przeżyli, lecz zostali okaleczeni przez wojnę psychicznie i fizycznie.



Bohaterowie „Medalionów” rzadko znani są z imienia, nazwiska czy też szczegółowego wyglądu. Jest to kolejna cecha artyzmu utworu. Bohaterowie są bowiem uosobieniem milionów ofiar, reprezentują cierpienia tych, którzy znaleźli się w niszczącej otchłani drugiej wojny światowej. Dzielili swój los z tymi, którzy nie przeżyli, są realni, konkretni i anonimowi. Ich portrety psychologiczne są naszkicowane zdecydowanymi, choć oszczędnymi rysami, przez co stają się tytułowymi medalionami, które można wmurować w groby milionów pomordowanych. Są jednocześnie ukazani jako jednostka i typ, ponieważ ich losy stały się powieleniem losów innych. Kreacja bohaterów skupia się na prezentacji autentyczności ich istnienia, a indywidualne losy podniesione są do rangi losów ogólnych, oddając poprzez krótki opis całą istotę wewnętrznych przeżyć człowieka. Człowieka, którego psychika została zniszczona przez faszyzm, który w obliczu nieszczęścia, okrucieństw i powszechności śmierci zatracił wrażliwość moralną i zobojętniał wobec zbrodni.

Każde opowiadania „Medalionów” zawiera bardzo bogatą problematykę, opisuje ostro i wyraźnie zarysowane sytuacje, zbudowane na zasadzie kontrastów. Każdy portret psychologiczny bohaterów, choć skrótowy, jest wnikliwy i złożony. Każde opowiadanie przekazuje bogatą wiedzę o czasach okupacji. Umiejętność zamknięcia wszystkich obszarów rzeczywistości drugiej wojny światowej w tak niewielu zdaniach i prostych słowach to kolejna cecha artyzmu dzieła Zofii Nałkowskiej. Pisarka poprzez celowe zgrupowanie faktów, poprzez krótki opis, oddający w pełni atmosferę przeżyć ludzi, w doskonały sposób potrafiła wyrazić bogate stany wewnętrzne swych bohaterów. Ze stron „Medalionów” wyłania się różnorodność wydarzeń i faktów, opartych na wspomnieniach o dniach, które już minęły, lecz pozostawiły niezatarte piętno na kartach historii i ludzkiej psychice. Wspomnienia te dają świadectwo okrucieństwa i cierpienia.

Fabuła „Medalionów” pozornie nie jest bogata, złożona ze zredukowanych pod względem artystycznym opisów i oparta w dużej mierze na opowieściach tych, którzy przetrwali życie w obozach zagłady lub więzieniach. Opowiadania Nałkowskiej mówią o rzeczywistości zamkniętej, przywołanej z pamięci tych, którzy byli naocznymi świadkami barbarzyństwa hitlerowców. Obraz minionych dni jest przekazywany przez narratorkę, która zachowuje swoisty dystans do opisywanych zdarzeń. Narratorka patrzy na tę rzeczywistość poprzez czyjś opis, czyjeś wspomnienia. W toku narracji wyłania się obecność drugiego narratora – człowieka, z którym pisarka rozmawia lub którego wysłuchuje. Owa dwoistość narracji jest stałą zasadą konstrukcji fabularnej „Medalionów”. Narrator służy tu określonym celom artystycznym. Stwarza dystans w stosunku do rzeczywistości, o której jest mowa, dzięki czemu zyskuje ona zastygły kształt – kształt nagrobkowych medalionów. Narratorzy, opowiadający o swych przeżyciach w latach okupacji, są prostymi, realnymi i zwykłymi ludźmi. To właśnie ich oczami czytelnik patrzy na wojenną rzeczywistość, która nakreślona zostaje poprzez ich reakcje i świadomość. Nałkowska powstrzymuje się od komentarzy bezpośrednich, skupiając się na słuchaniu.

Z narracją związana jest trójwarstwowość techniki opisu. Warstwę pierwszą tworzą bezpośrednie relacje uczestników zdarzeń, uzyskiwane podczas wywiadów, rozmów i przesłuchań. To właśnie one dają świadectwo okrucieństwa i barbarzyństwa faszystów, porządkują jego przejawy, odsłaniając jednocześnie niszczący wpływ, jaki wojna wywarła na psychice człowieka. Drugą warstwę stanowi narracja odautorska, uogólniająca i obiektywizująca rzeczywistość, powstrzymująca się od komentowania, choć można poznać opinię pisarki poprzez niedopowiedzenia i skróty myślowe. Trzecia warstwa tworzy wymiar całościowy i wyłania się z połączenia dwóch pozostałych, zbiera odłamki przeżyć i skrawki życia, łączy je i zmusza do zrozumienia i potępienia.

Artyzm „Medalionów” przejawia się w ich kondensacji. Opowiadania są miniaturami prozatorskimi, w których doskonałość artystyczna została doprowadzona do mistrzostwa. Forma prozatorska oparta jest przede wszystkim na prostocie środków wyrazu. Nałkowska przekazuje wiedzę o wojennej rzeczywistości słowami prostymi, najzwyklejszymi, w pełni oddając atmosferę tamtych dni, choć sprawy o których mówi nie są ani proste, ani zwykłe. Ukazuje bowiem ogrom ludzkiego cierpienia, nadając mu atmosferę autentyczności i patosu, uzyskaną dzięki maksymalnej zwięzłości. Bez zbędnych słów w ośmiu opowiadaniach zamyka bogaty obraz okupacyjnej rzeczywistości, którą przedstawia z różnych stron, poprzez różne sposoby narracji. Dzięki temu zdołała w „Medalionach” zamieścić bogatą problematykę, scharakteryzować wiele osób, przedstawić szereg konfliktów.

Nałkowska doskonale wykorzystała rozmaite środki ekspresji, takie jak: skrót, przemilczenie, kontrast, a wiedzę o rzeczywistości ograniczyła do spraw najistotniejszych. Uzyskała to dzięki doskonałemu warsztatowi pisarskiemu, o którym wspomniał Kijowski, autor artykułu „Zofia Nałkowska”:
„Całe doświadczenie pisarskie posłużyło tutaj jedynie do pozbycia się wszelkiego balastu, cała jej mądrość pisarska pomogła jedynie zniszczyć w sobie wszystko, co było właśnie „literaturą”. (…) Nie sposób jednak w chłodnych, ascetycznych zdaniach „Medalionów” nie doszukać się myśli ukrytej, może rozpaczliwej nawet, myśli, która stanowiła bodaj największe odkrycie literackie po wojnie, że literatura, aby zostać wielką i aby sprostać historii ludzkiej, musi raz po raz niszczyć siebie samą, musi odnawiać się przez nagi fakt, przez akt pokory wobec rzeczywistości.”


Polecasz ten artykuł?TAK NIEUdostępnij


  Dowiedz się więcej
1  Przy torze kolejowym - streszczenie
2  Znaczenie tytułu „Medalionów”
3  Zofia Nałkowska - życiorys



Komentarze: Artyzm „Medalionów” Zofii Nałkowskiej

Dodaj komentarz (komentarz może pojawić się w serwisie z opóźnieniem)
Imię:
Komentarz:
 





Streszczenia książek
Tagi: